Quá trình giáo dục có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch nhằm hình thành nhân cách.

Các hiện tượng giáo dục nảy sinh ngẫu nhiên trong đời sống xã hội.

Sự hình thành và phát triển nhân cách của người học trong nhà trường.

Quá trình dạy học các môn khoa học cụ thể trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Tính lịch sử – xã hội.

Tính giai cấp.

Tính phổ biến và vĩnh hằng.

Tính kế thừa văn hóa.

Quan điểm duy vật biện chứng trong giáo dục.

Quan điểm nhấn mạnh vai trò của yếu tố bẩm sinh – di truyền.

Quan điểm tuyệt đối hóa vai trò của giáo dục.

Quan điểm cho rằng môi trường là yếu tố quyết định.

Mục tiêu hướng tới của hai quá trình là hoàn toàn khác nhau.

“Giáo dục” có sự tham gia của nhiều lực lượng, còn “tự giáo dục” chỉ có một.

“Tự giáo dục” có thể diễn ra mà không cần quá trình giáo dục trước đó.

Chủ thể và khách thể trong “tự giáo dục” là một, còn trong “giáo dục” là hai.

Chức năng chính trị – xã hội.

Chức năng kinh tế – sản xuất.

Chức năng văn hóa – tư tưởng.

Chức năng tái sản xuất các quan hệ xã hội.

Quá trình dạy học.

Hoạt động giáo dưỡng.

Giáo dục theo nghĩa rộng.

Quản lý giáo dục.

Giáo dục.

Hoạt động cá nhân.

Môi trường sống.

Yếu tố bẩm sinh – di truyền.

Yêu cầu của giáo viên và khả năng hiện có của học sinh.

Nội dung dạy học phức tạp và thời gian học tập có hạn.

Yêu cầu, nhiệm vụ học tập và trình độ nhận thức, phát triển trí tuệ hiện có của học sinh.

Phương pháp dạy học của giáo viên và phương pháp học tập của học sinh.

Quá trình giáo viên truyền đạt tri thức và kinh nghiệm cho học sinh một cách có hệ thống.

Quá trình rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho người học một cách máy móc.

Quá trình tổ chức hoạt động nhận thức độc đáo của người học dưới sự chỉ đạo của người dạy.

Hoạt động độc lập của giáo viên nhằm thực hiện các mục tiêu dạy học đã được quy định.

Chỉ tập trung vào việc áp dụng kiến thức đã học vào các bài tập thực hành cụ thể.

Vận dụng kiến thức vào đời sống, sản xuất, đồng thời rút ra những vấn đề lý luận từ thực tiễn.

Giảm bớt thời lượng học lý thuyết để tăng cường thời gian cho các hoạt động thực tế.

Yêu cầu mọi kiến thức lý thuyết phải được chứng minh bằng các thí nghiệm trong phòng học.

Hành động học tập cụ thể.

Nhiệm vụ học tập được giao.

Phương pháp học tập của cá nhân.

Động cơ học tập của người học.

Phương pháp thuyết trình, diễn giải.

Phương pháp làm mẫu, bắt chước.

Phương pháp dạy học nêu vấn đề – giải quyết vấn đề.

Phương pháp sử dụng sách giáo khoa và tài liệu tham khảo.

Chức năng phát hiện – chẩn đoán.

Chức năng giáo dục và phát triển.

Chức năng kiểm soát và xác nhận.

Chức năng tạo động lực học tập.

Dạy học theo lớp – bài.

Dạy học theo dự án (project-based learning).

Tham quan, học tập ngoại khóa.

Phụ đạo, bồi dưỡng học sinh giỏi.

Trình tự sắp xếp các môn học trong chương trình đào tạo từ dễ đến khó.

Trình tự các bài giảng, các chương mục trong một cuốn sách giáo khoa.

Sự vận động của hoạt động nhận thức của học sinh đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng.

Các bước lên lớp của giáo viên theo một giáo án đã được soạn sẵn.

Trang bị cho người học một hệ thống tri thức khoa học hiện đại, vững chắc.

Hình thành ý thức, tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen phù hợp chuẩn mực xã hội.

Phát triển toàn diện năng lực tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn.

Bồi dưỡng cho người học các kỹ năng nghề nghiệp cần thiết để tham gia lao động.

Con người chỉ có thể phát triển nhân cách thông qua việc tự rèn luyện một mình.

Sức mạnh của dư luận và truyền thống tập thể có thể thay thế vai trò của nhà giáo dục.

Sự phát triển của cá nhân không tách rời sự phát triển của các mối quan hệ xã hội.

Con người là một thực thể sinh học, sự phát triển tuân theo quy luật của tự nhiên.

Phương pháp thuyết phục.

Phương pháp rèn luyện và tập thói quen.

Phương pháp tổ chức hoạt động thực tiễn.

Phương pháp nêu gương.

Tự giáo dục.

Tự học tập.

Tự nhận thức.

Tự rèn luyện.

Giáo dục thông qua các hoạt động trong nhà trường.

Giáo dục trong môi trường gia đình.

Giáo dục thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng.

Giáo dục thông qua các tổ chức xã hội, đoàn thể.

Thuyết phục chỉ dùng lời nói, đàm thoại có thể dùng cả phương tiện phi ngôn ngữ.

Thuyết phục hướng đến thay đổi nhận thức, đàm thoại hướng đến hình thành hành vi.

Thuyết phục là quá trình tác động có hệ thống, đàm thoại là quá trình tương tác qua lại.

Thuyết phục mang tính áp đặt, một chiều; đàm thoại mang tính tương tác, hai chiều.

Nhà trường.

Gia đình.

Xã hội.

Bạn bè.

Phương pháp rèn luyện.

Phương pháp thuyết phục.

Phương pháp nêu gương.

Phương pháp tổ chức hoạt động.

Chức năng kế hoạch hóa.

Chức năng chỉ đạo, điều hành.

Chức năng tổ chức thực hiện.

Chức năng kiểm tra, đánh giá.

Sự đa dạng hóa các loại hình trường lớp công lập, tư thục và quốc tế.

Sự liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo, tạo cơ hội học tập suốt đời.

Việc áp dụng các chương trình giáo dục tiên tiến của các nước phát triển.

Sự phân cấp quản lý mạnh mẽ cho các cơ sở giáo dục địa phương.

Huy động sự đóng góp tài chính của toàn xã hội để giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Khuyến khích thành lập các trường tư thục để cạnh tranh với hệ thống trường công.

Biến giáo dục thành dịch vụ hàng hóa, hoạt động theo cơ chế thị trường thuần túy.

Huy động và tạo điều kiện cho toàn xã hội tham gia vào sự nghiệp phát triển giáo dục.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện đại.

Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.

Chương trình, nội dung giáo dục tiên tiến.

Chính sách vĩ mô của nhà nước về giáo dục.

Các cấp học, trình độ đào tạo, các loại hình nhà trường, các ngành học.

Các loại hình nhà trường như công lập, tư thục và các hình thức giáo dục.

Các cơ quan quản lý giáo dục từ trung ương đến địa phương và các cơ sở giáo dục.

Các cấp học từ mầm non đến đại học và sau đại học được nhà nước quy định.

Người truyền thụ kiến thức, là trung tâm của mọi hoạt động trên lớp học.

Người kiểm tra, đánh giá một cách nghiêm khắc kết quả học tập của học sinh.

Người tổ chức, hướng dẫn, cố vấn cho hoạt động học tập tự giác, sáng tạo của người học.

Người quản lý lớp học, đảm bảo kỷ luật và trật tự trong giờ học.

Nâng cao dân trí, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.

Trang bị kiến thức khoa học cơ bản, phổ thông cho mọi công dân.

Đào tạo nhân lực có kỹ năng thực hành nghề, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ.